คำว่า ยีนเด่น (Dominant Gene) และ ยีนด้อย (Recessive Gene) ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องวิทยาศาสตร์จ๋า ๆ ที่ชวนปวดหัวใช่ไหมคะ? แต่จริง ๆ แล้วมันเป็นเรื่องใกล้ตัวมาก และส่งผลต่อสุขภาพของเจ้าตัวเล็กในครรภ์โดยตรงเลยค่ะ วันนี้เรามาไขข้อข้องใจกันแบบเข้าใจง่าย ๆ สไตล์คุณพ่อคุณแม่ยุคใหม่กันดีกว่าค่ะ!
ทำความเข้าใจ "โครโมโซมและยีน" ใน 1 นาที
ก่อนจะไปดูความต่าง อยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาจินตนาการร่วมกันก่อนค่ะว่า ร่างกายของคนเราเหมือนคัมภีร์เล่มใหญ่ที่มี "โครโมโซม" เป็นเหมือนบทต่าง ๆ ทั้งหมด 23 คู่ (รวมเป็น 46 แท่ง) โดยลูกจะได้รับโครโมโซมครึ่งหนึ่งมาจากคุณพ่อ 23 แท่ง และอีกครึ่งหนึ่งมาจากคุณแม่ 23 แท่ง ค่ะ
ส่วน "ยีน" (Gene) ก็คือข้อความหรือคำสั่งที่อยู่ในโครโมโซมเหล่านั้น ทำหน้าที่กำหนดลักษณะทุกอย่างของเรา ตั้งแต่สีตา กรุ๊ปเลือด ความสูง ไปจนถึงระบบการทำงานภายในร่างกายนั่นเองค่ะ
ยีนเด่น VS ยีนด้อย ต่างกันยังไง?
เมื่อยีนจากคุณพ่อและคุณแม่มาเจอกัน มันจะทำงานร่วมกันเป็นคู่ค่ะ ซึ่งตรงนี้แหละที่ "ยีนเด่น" และ "ยีนด้อย" จะเริ่มแสดงบทบาทต่างกัน
1. ยีนเด่น (Dominant Gene) "สายสตรอง แสดงตัวชัดเจน"
ยีนเด่นคือยีนที่แข็งแรงและมีอำนาจข่มยีนอื่นค่ะ ขอแค่ลูกได้รับยีนเด่นนี้มาจากคุณพ่อหรือคุณแม่เพียงแค่ฝั่งเดียว (แค่ 1 ยีน) ลักษณะของยีนเด่นนั้นก็จะปรากฏออกมาให้เห็นในตัวลูกทันที
ตัวอย่างลักษณะเด่น: ผมหยิก, ตาสองชั้น, มีลักยิ้ม, มีขวัญวนขวา เป็นต้น
2. ยีนด้อย (Recessive Gene) "สายซุ่ม แอบซ่อนอยู่เงียบ ๆ"
ยีนด้อยคือยีนที่ยอมจำนนค่ะ จะถูกยีนเด่นข่มไว้เสมอ ลูกจะแสดงลักษณะของยีนด้อยออกมาได้ ก็ต่อเมื่อได้รับยีนด้อยนี้มาจากทั้งคุณพ่อและคุณแม่พร้อมกันทั้งสองฝั่ง แต่ถ้าลูกได้รับยีนด้อยมาจากฝั่งเดียว โดยมีอีกฝั่งเป็นยีนเด่น ยีนด้อยนั้นจะถูกซ่อนไว้ ร่างกายของลูกจะปกติทุกอย่าง แต่ลูกจะมีสถานะเป็น "พาหะ" (Carrier) ที่พร้อมจะส่งต่อยีนด้อยนี้ไปยังรุ่นต่อไปค่ะ
ตัวอย่างลักษณะด้อย: ผมตรง, ตาชั้นเดียว, ไม่มีลักยิ้ม
ความน่ากลัวของ "ยีนด้อย" ที่แฝงอยู่ในร่างกายเราโดยไม่รู้ตัว
ถ้าพูดถึงลักษณะภายนอก เช่น ผมตรงหรือผมหยิก คงไม่มีอะไรน่ากังวลใช่ไหมคะ? แต่ในแง่ของสุขภาพ "โรคทางพันธุกรรม” ชนิดรุนแรงหลายโรค ก็มีการส่งต่อผ่านยีนจากพ่อแม่ไปสู่ลูกเช่นเดียวกันค่ะ
คนเราทุกคนสามารถเป็น "พาหะ" ของโรคทางพันธุกรรมยีนด้อยได้คนละ 1-2 โรคโดยที่ไม่รู้ตัวเลยค่ะ เพราะการเป็นพาหะหมายความว่าเรามีร่างกายที่แข็งแรงดีทุกประการ ไม่มีอาการป่วยใด ๆ ปรากฏให้เห็นเลย และส่วนใหญ่ก็มักจะไม่เคยมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนั้น ๆ มาก่อนด้วยค่ะ
ความเสี่ยงจะเกิดขึ้นทันที หากคุณพ่อและคุณแม่เป็น "พาหะของโรคยีนด้อยชนิดเดียวกัน" โดยไม่ได้ตั้งใจ เมื่อแต่งงานและมีลูกด้วยกัน ในทุก ๆ การตั้งครรภ์ จะมีความเป็นไปได้ตามหลักพันธุศาสตร์ดังนี้ค่ะ:
→ โอกาส 25% (1 ใน 4): ลูกจะได้รับยีนด้อยจากทั้งพ่อและแม่ ทำให้ "เป็นโรคทางพันธุกรรมรุนแรง"
→ โอกาส 50% (2 ใน 4): ลูกจะได้รับยีนเด่น 1 ยีน ยีนด้อย 1 ยีน ทำให้ลูก "แข็งแรงดี แต่เป็นพาหะ" เหมือนคุณพ่อคุณแม่
→ โอกาส 25% (1 ใน 4): ลูกจะได้รับยีนเด่นจากทั้งพ่อและแม่ ทำให้ "ปกติและไม่เป็นพาหะ"
โรคที่เกิดจากยีนด้อยที่พบได้บ่อยในคนไทย เช่น โรคธาลัสซีเมีย ซึ่งพบว่าคนไทยเป็นพาหะของโรคนี้สูงมาก รวมถึงโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (SMA) เป็นต้นค่ะ
เตรียมความพร้อมให้ชัวร์ที่สุด ด้วยการตรวจ ECS ก่อนมีเบบี๋
ในยุคปัจจุบัน เทคโนโลยีทางการแพทย์ก้าวหน้าไปไกลมากแล้วค่ะ คุณพ่อคุณแม่ยุคใหม่ไม่จำเป็นต้องนั่งลุ้นหรือปล่อยให้เป็นเรื่องของโชคชะตาอีกต่อไป เพราะเราสามารถ "วางแผนและป้องกัน" ได้ตั้งแต่เนื้องาน
สิ่งที่จะเข้ามาเป็นตัวช่วยสำคัญตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ที่ชอบความชัวร์ของคุณพ่อคุณแม่ก็คือ การตรวจ ECS (Expanded Carrier Screening) หรือการตรวจคัดกรองพาหะโรคทางพันธุกรรม นั่นเองค่ะ
การตรวจ ECS เป็นการตรวจการเป็นพาหะของคุณพ่อและคุณแม่ เพื่อถอดรหัสพันธุกรรมดูอย่างลึกซึ้งว่า เราทั้งสองคนเป็นพาหะของโรคทางพันธุกรรมยีนด้อยแฝงอยู่บ้างไหม ซึ่งครอบคลุมเป็นร้อย ๆ โรค คุณพ่อและคุณแม่สามารถดูโรคที่สามารถตรวจได้จาก https://online.fliphtml5.com/nfjrm/pjla/#p=1
ถ้าตรวจแล้วพบว่าไม่ซ้ำกัน คุณพ่อคุณแม่ก็สบายใจได้ะว่า ลูกน้อยจะปลอดภัยจากโรคเหล่านั้น
ถ้าตรวจแล้วพบว่า "เป็นพาหะโรคเดียวกัน" คุณหมอก็จะสามารถช่วยวางแผนการตั้งครรภ์อย่างปลอดภัยได้ทันท่วงที เช่น การทำเด็กหลอดแก้ว เช่น การทำ IVF หรือ ICSI ร่วมกับการตรวจคัดกรองตัวอ่อนก่อนฝังตัว (PGT-M) เพื่อเลือกส่งต่อเฉพาะยีนที่ปกติให้เจ้าตัวเล็กค่ะ
เพราะความรักที่ดีที่สุด คือการส่งต่อสุขภาพที่แข็งแรงสมบูรณ์ให้กับเขาตั้งแต่ก้าวแรก คุณพ่อคุณแม่ยุคใหม่ที่กำลังวางแผนมีลูก จึงนิยมจูงมือกันไปตรวจ ECS เพื่อความอุ่นใจและเคลียร์ทุกความเสี่ยงก่อนเริ่มต้นสร้างครอบครัวค่ะ
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
LINE ID: @nggthailand
โทร: 061-391-8999
#ตรวจคัดกรองดาวน์ซินโดรม #ตรวจNIPT #ExpandedCarrierScreening #ตรวจธาลัสซีเมีย #ตรวจพาหะ #ตรวจPGT #ตรวจโครโมโซมย้ายตัวอ่อน #Qualifi #QualifiPremium24 #Clarifi #illuminaUSA #JunoGenetics
